Ezkontzaren eta familiaren duintasuna zaintzea
47 {Ezkontza eta familia gaurko munduan). Pertsonaren eta giza elkartearen
eta kristau-elkartearen osasuna estu-estu loturik dago senaremazteen
eta familiaren ongizatearekin. Horregatik, kristauak, eta orobat
elkarte hau maite-maite duten guztiak, benetan pozten dira, gizakiei
maitasun-elkarte hau sendotzeko eta bizitza errespetatzeko erraztasuna
emango dieten, eta senar-emazteei eta gurasoei beren goi-mailako eginbeharra
betetzen lagunduko dieten askotariko baliabideetan gaur egun
aurrera egiteaz; baina, gainera, fruitu hobeak itxaroten dituzte eta haiek
bultzatzen saiatzen dira.
Hala ere, erakunde honen duintasunak ez du distira bera agertzen
leku guztietan; poligamiaz, dibortzioaren izurriaz, maitasun librea
deitzen denaz eta beste okerbide batzuez ilundurik baita. Gainera,
ezkontza-maitasuna gizakiaren berekoikeriaz, hedonismoaz, umeak sortzearen aurkako jarduera bidegabekoez lorrindua izan ohi da maiz.
Bestalde, oraingo baldintza ekonomiko, sozio-psikologiko eta zibilek
nahasmendu larriak sortzen dizkiote familiari. Azkenik, munduko zenbait
lekutan kezkaz beterik ikusten ditugu biztanleen hazkundetik sorturiko
arazoak. Honek guztionek larritasuna dakar kontzientzietara.
Hala ere, ezkontza eta famili erakundearen indarra eta sendotasuna
agerian jartzen du gauza batek: oraingo gizartearen eraldaketa sakonek,
zailtasun handiak sortu arren, sarri-sarri eta era askotara erakunde horren
benetako izaera erakusten dute.
Horregatik, Kontzilioak, Elizaren doktrinaren kapitulu batzuk argiago
azaltzerakoan, argitu eta sendotu egin nahi ditu kristauak eta ezkontzaren
berezko duintasuna eta balio bikaina babesten eta bultzatzen
saiatzen diren gizaki guztiak.
48 {Ezkontzaren eta familiaren santutasuna). Ezkontideen itunez edo
atzeraezineko baietz pertsonalez ezartzen da bizitzaren eta ezkon maitasunaren
komunitate min-mina, Kreatzaileak sortua eta bere berariazko
legez hornitua dena. Honela, ezkontideek elkarri beren burua ematen
dioten eta elkar onartzen duten giza ekintzaren bidez, Jainkoak berretsitako
erakunde iraunkor bat sortzen da, baita gizartearen aurrean ere.
Bai ezkontideen eta seme-alaben onari begira eta bai gizarteari begira
ezartzen den lotura sakratu hau ez dago giza erabakiaren mende. Jainkoa
bera da ezkontzaren egilea eta hainbat onez eta xedez jantzi du106;
hori guztiori oso garrantzitsua da gizadiaren iraupenerako, familiako
kide bakoitzaren ongizaterako eta betiko zorionerako, familiaren beraren
eta gizarte osoaren duintasun, egonkortasun, bake eta joritasunerako.
Berezko izaeragatik, ezkontzaren erakundea bera eta ezkon maitasuna
umeak izatera eta haiek heztera zuzenduak dira, eta haiekin iristen
dute, nolabait esateko, beren koroa. Horrela, bada, gizonak eta emakumeak,
ezkon loturagatik aurrerantzean ez baitira bi, bat baino (Mt 19, 6),
elkarri laguntza eta zerbitzua ematen dizkiote beren buruen eta ekintzen
bat egite estuaren bidez, beren batasunaren esanahiaz jabetuz eta egunetik
egunera areagotuz. Bai barru-barruko bat-egite honek, bi pertsonaren
arteko buru-eskaintza den aldetik, bai seme-alaben onak, ezkontideen
leialtasun osoa eskatzen dute eta batasun hautsezina izatera
behartzen dute107. Kristo Jaunak oparo bedeinkatu du askotariko amodio hau, maitasunaren
jainkozko iturritik sortua eta hark Elizarekin duen bat egitearen
irudira eraikia. Izan ere, behinola Jainkoa bere herriari bidera maitasun
eta leialtasun itun batez irten zitzaionez108, era berean orain
gizakien Salbatzailea eta Elizaren Senarra109 bidera irteten zaie, ezkontzako
sakramentuaren bidez, senar-emazte kristauei. Gainera, haiekin
geratzen da, hark bere Eliza maite izan zuenez eta haren alde bere burua
eman zuenez110, senar-emazteek ere, elkarri beren burua emanez, betiko
leialtasunez elkar maita dezaten. Senar-emazteen benetako maitasuna
Jainkoaren maitasunak hartzen du bere baitan eta Kristoren indar berrerosleak
eta Elizaren eragin salbagarriak zuzentzen dute eta aberasten, senar-
emazteak egoki Jainkoarengana eramateko eta aitaren eta amaren
eginkizun gorenean haiek laguntzeko eta sendotzeko111. Horregatik,
senar-emazte kristauak, beren bizierako eginbeharrak ongi bete ditzaten,
berariazko sakramentu batez sendotuak eta, nolabait esateko, sagaratuak
dira112; horren indarrez, beren ezkontzako eta familiako egitekoa
betetzean, Kristoren espirituak hartuak, eta, horren bidez beren bizitza
osoa fedez, itxaropenez eta maitasunez blai dutelarik, gero eta gehiago
hurbiltzen dira beren perfekziora eta elkar santutzera eta, beraz, elkarrekin
Jainkoa gorestera.
Horrela, gurasoek eurek etsenpluaz eta familiako otoitzaz aurrea
hartzen dutenean, seme-alabek eta are familiarekin bizi diren guztiek
ere errazago aurkituko dute gizatasun, salbamen eta santutasun bidea.
Senar-emazteek, aitatasun eta amatasun duintasunez eta eginkizunez jantzirik,
arretaz beteko dute hezieraren eginbeharra, batez ere erlijio-hezierarena,
lehen-lehenik berei baitagokie eginbehar hori.
Seme-alabek, familiako kide biziak direnez gero, laguntzen dute
beren erara gurasoen santutasunerako. Izan ere, gurasoen mesedeei esker
onez, maitasunez eta konfiantzaz erantzungo diete, eta egoera zailetan
eta zahartzaroko bakardadean seme-alabei dagokien jarrera zintzoz
lagunduko diete. Alarguntza, ezkontza-bokazioaren jarraipen bezala
bihotz sendoz eramana, guztiek goretsiko dute113. Familiak beste familia
batzuekin ere banatuko ditu bihotz zabaltasunez bere ondasun espiritualak.
Beraz, kristau-familiak, Kristoren eta Elizaren arteko maitasun-
-itunaren irudi eta parte-hartze den ezkontzan jatorria duenez gero114,Salbatzailearen presentzia bizia agertu behar du munduan eta Elizaren
benetako izaera, bai senar-emazteen maitasunaren, ugalkortasun bihotz
zabalaren, batasun eta zintzotasunaren bidez, bai bere kide guztien lankidetza
amultsuaren bidez.
49 (Ezkon maitasuna). Jainkoaren hitzak maiz dei egiten die ezkongaiei
eta senar-emazteei, ezkongai aldia maitasun garbiaz eta ezkontza
maitasun zatiezinaz sendotzera eta bultzatzera115. Gure garaiko gizaki
askok ere, estimu handitan dute, herrien ohitura garbien eta garaien
arabera agertu ohi den senar-emazteen arteko benetako maitasuna.
Maitasun honek, bete-betean giza maitasuna den aldetik, pertsonatik
pertsonarako borondatezko afektua denez gero, pertsona osoaren ona
biltzen du, eta, horregatik, berariazko duintasunez aberastu ditzake gorputz
eta arimaren adierazpenak eta baita gora jaso ere ezkon adiskidetasunaren
elementu eta ezaugarri berezi bezala. Jaunak, maitasun hau,
graziaren eta karitatearen dohain bereziaz sendatu, perfekzionatu eta
jaso nahi izan du. Era berean, gizatiarra eta jainkotiarra biltzen dituen
maitasun honek, beren buruen eskaintza, afektu samurrez eta ekintzaz
frogatua, elkarri libreki egitera daramatza senar-emazteak, eta maitasun
hau haien bizitza osora zabaltzen da116; are gehiago, bere ekintza oparoagatik
beragatik, perfekzionatu eta hazi egiten da. Beraz, oso erraz gainditzen
du joera erotiko hutsa, berekoikeriaz bilatzen denean, laster batean
eta era negargarrian aienatzen baita.
Maitasun hau, bereziki, ezkontzaren ekintza propioaren bitartez
adierazten eta perfekzionatzen da. Horregatik, senar-emazteak maiteki
eta oneski elkartzen direneko ekintzak onak eta duinak dira, eta, benetako
gizatasunez eginez gero, elkarrekiko eskaintza esan nahi dute eta
eragiten dute, horrela elkar aberastuz, pozezko eta esker oneko gogoaz.
Maitasun hau, elkarri emandako hitzaz berretsia eta batez ere Kristoren
sakramentuaz onetsia, ezin hautsizko eran leiala da aldi onean nahiz
txarrean, gorputzean nahiz gogoan, eta, beraz, ezkontza-nahaste eta dibortzio
guztitik at gelditzen da. Elkarren eta oso-osoko maitasunean,
bai gizonari eta bai emakumeari aitortu behar zaien duintasun pertsonal
berdinean ere, argi eta garbi agertzen da Jaunak berretsitako ezkontzaren
batasuna. Baina kristau-bokazio honetako eginbeharrak iraupenez
betetzeko, bertute handi-handia behar da; horregatik, senar-emazteek,
bizitza santurako graziaz sendotuak izanik, landu bitzate etengabe eta
eska bitzate otoitzean maitasunaren tinkotasuna, bihotz-handitasuna Ezkontzako benetako maitasuna estimagarriago izango da eta hartaz
lagunartean iritzi ona sortuko da, senar-emazteak, maitasun berean beren
zintzotasun eta harmoniaren testigantza ematean eta seme-alaben hezkuntzaz
arduratzean gailentzen badira, eta haiek ezkon bikotearen eta familiaren
alde beharrezko den berritze kultural, psikologiko eta sozialean esku
hartzen badute. Gazteek ongi eta bere garaian eskolatuak izan behar dute
ezkontzako maitasunaren duintasunaz, egitekoaz eta jardueraz, batez ere
familiaren barruan bertan, kastitatea gordetzen ikasirik, horretarako adin
egokian, ezkongai aldi begiratu batetik ezkontzara igaro ahal daitezen.
50 (Ezkontzaren emankortasuna). Ezkontza eta ezkon maitasuna, berezko
izatez, ugaltzera eta umeak heztera zuzendua dago. Seme-alabak
dira, izan ere, ezkontzaren dohainik gorena eta biziki laguntzen dute
gurasoen onerako ere. Jainkoak berak, «ez da on gizona bakarrik egotea
» (Has 2, 18) esan baitzuen, eta «hasieran gizaseme eta emakume
egin zituela» (Mt 19, 4), hari bere egintza kreatzailean nolabaiteko
esku-hartzea eman nahirik, bedeinkatu egin zituen gizona eta emakumea
esanez: «Sor itzazue umeak eta ugaldu» (Has 1, 28). Horregatik,
ezkontzako benetako maitasunak eta hortik datorren famili bizitzaren
sistema osoak, ezkontzaren gainerako helburuak ahaztu gabe, horra jotzen
dute: senar-emazteak prestatzera, gogo sendoz Kreatzailearen eta
Salbatzailearen maitasunarekin lankide izateko, Hark berauen bitartez
gehitzen eta aberasten baitu egunetik egunera bere familia.
Giza bizitza transmititzeko eta hezteko eginbeharrean, horixe izan
behar baitute beren egitekotzat, senar-emazteek badakite Jainko Kreatzailearen
maitasunaren lankide direla eta, nolabait, haren interpretatzaileak.
Horregatik, giza eta kristau erantzukizunez beteko dute beren egitekoa,
eta, Jainkoarenganako begirune otzanez, biak bat etorriz eta ahalegin
bateratuz, irizpide zuzena moldatuko dute, ez beren ona bakarrik gogoan
izanik, baita jaioak eta jaiotzeko diren seme-alabena ere, unean
uneko eta bizitza-egoerako baldintzak bereiziz, bai materialak eta bai espiritualak,
eta, azkenik, familiako elkartea, munduko gizartea eta Eliza
bera kontuan izanik. Azken batean, senar-emazteak eurak dira Jainkoaren
aurrean iritzi hau moldatu behar dutenak. Beren portaeran, senar-
-emazte kristauek jakinean egon behar dute, ezin dutela jokatu nahi duten
bezala, beti kontzientziaren arabera baizik; Jainkoaren legearekin berarekin
bat etorri behar duen kontzientziaren arabera, Elizaren Maisutzari
men eginez, honek interpretatzen baitu benetan lege hau Ebanjelioaren argitan.
Jainkoaren lege honek erakusten du senar-emazteen maitasunaren
esanahi betea, babestu egiten du eta benetako giza perfekziorantz eramaten du. Horrela, senar-emazte kristauak, Jainkoaren probidentzian
uste osoa dutela eta sakrifiziorako joera landuz117, Kreatzailea goresten
dute eta Kristorengan perfekziora jotzen dute, erantzukizun zintzo,
gizatiar eta kristauaz ugaltzeko duten eginbeharra betetzen dutenean.
Jainkoak eman dien egitekoa honela betetzen duten senar-emazteen artean,
aipamen berezia merezi dute, zentzuz eta biak bat etorriz, bihotzzabaltasunez
umeak, ugari izanda ere, onartzen dituztenak118 behar bezala
hezteko.
Baina ezkontza ez da ezarria izan ugaltzerako soilik; pertsonen arteko
elkartasun hautsezinaren izateak berak eta umeen onak, senar-
-emazteen elkar maitasuna era egokian adieraztea, garatzea eta heltzea
eskatzen dute. Horregatik, umeak, batzuetan gogo biziz nahi diren
umeak, etortzen ez badira ere, ezkontzak, bizitza osoa hartzen duen
adiskidetasun eta batasun den aldetik, bere horretan dirau eta bere balioa
eta hautsezintasuna gordetzen ditu.
51 (Ezkon maitasunak bat etorri behar du giza bizitzari zor zaion errespetuarekin).
Kontzilioak badaki, senar-emazteak, beren ezkon bizitza
ongi antolatzean sarritan aurkitzen direla, oraingo bizitzaren baldintza
batzuek hartara eraginda, aldi batean behintzat, seme-alaba gehiago izaterik
ez dutela, eta elkar maitasunean eta elkarteko bizitzan zintzo irautea
zail egiten zaiela. Ezkon bizitza barnekoa eten dadinean, leialtasunaren
ona arriskuan gerta daiteke ez gutxitan eta umeen ona galbidetsuan:
bada, orduan seme-alaben heziera eta baita seme-alaba gehiago onartzeko
sendotasuna ere arriskuan daude.
Badira arazo hauei irtenbide ez-morala ematen ausartzen direnak,
are gehiago, hilketa ere arbuiatzen ez dutenak; Elizak, ordea, bizitza
transmititzea agintzen duten Jainkoarengandiko legeen eta benetako ezkon
maitasuna bultzatzearen artean, ezin daitekeela egiazko kontraesanik
egon gogorarazten du.
Izan ere, Jainkoak, bizitzaren Jaunak, bizitza zaintzeko eginkizun
ederra utzi du gizakien gain, eta hauek, gizakiei dagokien duintasunez,
bete behar dute eginkizun hori. Beraz, bizitza, sortzen den unetik bertatik
ardurarik handienaz zaindu behar da; bai abortua eta bai haur-hiltzea
krimen beldurgarriak dira. Gizakiaren izaera sexualak eta ugaltzeko giza
ahalmenak, harrigarriro gainditzen dute bizitzaren beheragoko mailetan
dagoena; horregatik, ezkontzaren ekintza propioak ere, benetako giza
duintasunez eratuak, begirune handiz hartuak izango dira. Beraz, jokaeraren
moraltasuna, ezkon maitasuna eta bizitza erantzukizunez transmititzea
uztartzeko orduan, ez dago soilik asmo zintzoaren eta motiboak kontuan izatearen baitan, aitzitik, pertsonaren izaeratik eta honen ekintzetatik
harturiko irizpide objektiboetan oinarrituz finkatu behar da.
Irizpide hauek osorik gordetzen dute elkarri egindako beren buruen eskaintzaren
eta giza ugalketaren esanahia, benetako maitasunaren ingurumarian.
Hau ezinezkoa da, zintzoki lantzen ez bada ezkontzako kastitatea.
Ugalketa arautzean, printzipio hauetan oinarriturik, ez zaie zilegi
Elizaren seme-alabei, Jainkoaren legea azaltzean Eliz Maisutzak debekatzen
dituen119 bideetatik joatea.
Argi gera bedi, gizakien bizitza eta hura transmititzeko eginbeharra
ez direla mugatzen mundu honetara eta ezin daitekeela hortik
bakarrik neurtu eta ulertu, baizik eta gizakien betiko helburura jotzen
duela beti.
52 {Ezkontza eta familia bultzatzea guztion egitekoa dd). Familia gizatasunik
aberatsenetako eskola da. Bere bizitzaren eta bere misioaren
osotasuna lor dezan, beharrezkoak dira onginahizko komunikazio espirituala,
biek batera hartutako erabakia eta umeen hezkuntzan gurasoen
lankidetza arduratsua. Aitaren presentzia biziak asko laguntzen du
seme-alaben hezierarako, baina amaren etxeko ardura ere ziurtatu
beharra dago, seme-alabek, batez ere txikiek, oso premiazkoa baitute,
betiere emakumearen bidezko gizarte-sustapena alde batera utzi gabe.
Seme-alaben hezierak, haiek adindun izatera hel daitezenean, erantzukizun
osoz beren bokazioa, baita bokazio sakratua ere, jarraitzea eta bizibidea
hautatzea posible egingo duena izan behar du; eta hau ezkontza
balitz, beren familia propioa baldintza moral, sozial eta ekonomiko
egokietan sortzea posible egingo duena. Gurasoei nahiz jagoleei dagokie,
familia sortzean, gazteen aurrean gidari bezala agertzea, hauek
gogo onez entzun behar dituzten aholku zuhurrak emanez, baina, zuzenean
nahiz zeharka, ezkontzera edota pertsona jakin bat hautatzera
behartu gabe.
Horrela, belaunaldi ezberdinak biltzen diren eta jakinduria osoagoa
lortzen eta pertsonen eskubideak gizarte-bizitzako beste eskakizun batzuekin
uztartzen elkarri laguntzen dioten familia, gizartearen oinarri da.Horregatik, komunitateetan eta giza taldeetan eragina duten guztiek,
biziki lagundu behar dute ezkontza eta familia bultzatzen. Botere zibilak
bere eginkizun sakratutzat izan behar du, ezkontzaren eta familiaren
benetako izaera ezagutzea, babestea, hari begiratzea, moraltasun publikoa
ziurtatzea eta etxeko ongizatearen alde egitea. Gurasoek seme-alabak
izateko eta familia barruan haiek hezteko duten eskubidea zaindu
behar da. Legeak egiterakoan kontuan hartuz eta beste hainbat ekinbidez,
babestu behar dira zorigaitzez familiaren ondasun hori ez dutenak
eta haiei laguntza egokia eman.
Kristauek, oraingo aldiaz baliatuz120 eta betikoa forma iragankorretatik
bereiziz, bultza bitzate ezkontzaren eta familiaren onak, beren
bizitzaren beraren testigantzaz eta borondate oneko gizakiekin ekintza
bateratuz, eta, honela, zailtasunak gaindituz, beteko dituzte familiaren beharrak
eta garai berriei dagozkien onuraz hornituko dute. Helburu hau
lortzeko, asko lagunduko dute fededunen kristau-zentzuak, gizakien
kontzientzia moral zuzenak eta zientzia sakratuetan jantziak direnen jakinduriak
eta iaiotasunak.
Zientzialariek, batez ere biologoek, medikuek, soziologoek eta psikologoek,
lan eder-ederra egin dezakete ezkontzaren eta familiaren onerako
eta kontzientzien bakerako, beren ikerketak bateratuz, giza ugalketaren
ordenamendu zuzenaren alde dauden baldintza ezberdinak hobeki
argitzen saiatzen badira.
Apaizei dagokie, famili gaietan ongi eskolatuak, senar-emazteen
bokazioa berauen ezkon bizitzan eta famili bizitzan bultzatzea, baliabide
pastoral ezberdinen bitartez, Jainkoaren hitzaren predikuaz, gurtza liturgikoaz
edota beste laguntza espiritual batzuez; haiei dagokie zailtasunetan
onberatasunez eta pazientziaz bihotz ematea eta maitasunean sendotzea,
familia egiaz distiratsuak izan ditzaten.
Saia bitez erakunde batzuk eta besteak, batez ere familien elkarteak,
doktrinaz eta egintzaz gazteak eta senar-emazteak eurak, batez ere
ezkonberriak, sendotzen eta famili bizitzarako eta bizitza sozial eta apostolikorako
prestatzen.
Senar-emazteak eurak ere, azkenik, Jainko biziaren irudira eginak
eta pertsonen benetako sailean ezarriak, bizi bitez bat eginik121 maitasun
berberaz, bata-bestearen antzeko pentsaeraz, elkarren arteko santutasunaz,
beren bokazioko poz eta nahigabeetan, bizi-iturri122 den Kristori
jarraituz, beren maitasun leialagatik, Jaunak bere heriotza eta
piztueraren bidez munduari errebelatu zion123 karitate-misterio haren
lekuko izan daitezen.